Yakup Kadri Karaosmanoğlu eserleri ve bir dönemin panaroması

Yakup Kadri Karaosmanoğlu eserleri Cumhuriyeti anlamak için okunması gereken yazarlardan birisi. Osmanlı vatandaşı olarak doğmuş, gençliğinde Osmanlı olarak ülkenin çöküşe giden seyrine şahitlik etmiş; vatanı kurtarmak için mücadele etmek zorunda kalmış, bir devletin kurucu ve yönetici kadrosunda yer almış… ve nihayet bu uzun silsile sonucunda, kurucularından olduğu rejimin istenmeyeni olmayı da görmüş, hayatının bir bölümünde sürgünü olarak yaşamış bir figür.

Yakup Kadri Karaosmanoğlu gençlik yıllarında aslında Fecr-i Ati edebiyat topluluğunun kurucularından; seçkin bir sanat anlayışı ile edebiyat çerçevesinde bir genç. Fakat Ahmet Hamdi Tanpınar’ın meşhur deyimiyle “Türkiye evlatlarına kendisinden başka bir şeyle meşgul olmak imkânını vermiyor.” ve Milli Mücadele başlayınca ister istemez ülke başka bir hengameye giriyor.

Karaosmanoğlu’nun eserleri, Türkiye’nin bu büyük dönüşüm yıllarında sembolik geçiş dönemlerine şahitlik ediyor.

Kiralık Konak’ta kuşaklararası çatışmayı anlatırken aslında Fecr-i Ati’nin bireyci anlayışından sıyrılıp, tezli roman yazmaya karar verdiği, bir nevi sanatı toplum hizmetine verdiği bir romandır.

Sodom ve Gomore’de Milli Mücadele’ye İstanbul’dan bakıştır. İstanbul’a ve İstanbul elitine yönelik bir eleştiridir. Milli Mücadeleyi anlamayan, önemini idrak edemeyenlere bir bakıştır.

Yaban ise Milli Mücadele’nin Anadolu tarafından yeterince anlaşılamamasının hikayesi ve eleştirisidir. Milli Mücadele’nin adeta tüm tartışmalarını, ön yargılarını, olması gereken, olan, olamayan her şeyi ve aslında mücadelenin panaromasını birincil şahitlikle anlatan bir romandır.

Bir Sürgün ve Hüküm Gecesi, İttihat Terakki döneminin aydınları ve iktidarına yönelik bir bakıştır. Milli Mücadele öncesinde neden bu duruma düştük sorusuna cevap ve eleştirilerini bu kitaplarda anlatır.

Bu kitaplar haricinde Panorama ve Zoraki Diplomat ise Cumhuriyet için büyük hayatını harcamış bir insanın hayal kırıklıkları ve öfkesinin görülebileceği kitaplar.

Yakup Kadri, edebi olarak önemli olduğu kadar aslında siyasi tarih açısından da önemli bir yazar.

Yakup Kadri Karaosmanoğlu eserleri hangi sırayla okunmalı?

Kiralık Konak

İmparatorluğun çöküşü artık iyiden iyiye hissedilmeye başlamıştır. Fakat bu kimsenin ihtimal verdiği bir şey değildir elbette. Böyle önemli geçiş dönemlerinde kuşak çatışmaları çok daha belirgin ve can yakıcı olur. Kiralık Konak’ta Yakup Kadri bir konak ve İstanbul’un şahit olduğu dönemler üzerinden ülkenin başına gelenleri müthiş tahlil etmiş. Bu romandaki konak, insanlar arası ilişkiler, dönemin sosyal siyasal olaylarına karakterlerin bakış açısı Milli Mücadele esnasında İstanbul’da yaşan kuşakların meseleye bakışlarını çok iyi betimler.

Sodom ve Gomore

İmparatorluk çöküyor, İstanbul bir çöküşün kokuşmuşluğunu yaşıyor. Sodom ve Gomore göndermesi, bir felakete, helak olmaya giden insanların zevk ve sefa içinde bu sürüklenişi görmezden gelmesini çok iyi tasvir ediyor. İstanbul artık kokuşmuş, kendini düşmana peşkeş çeken bir yerdir. Kurtuluşun İstanbul’dan olmayacağı anlaşılmıştır, umut Anadolu’dadır.

Yaban

Yaban’da Yakup Kadri bu defa Milli Mücadele’ye bakışı Anadolu’dan bakarak tahlillerini ortaya döker. Hem kendinin de mensup olduğu “aydın sınıfı” hem de anadolu insanına ağır eleştiriler yöneltir. Milli Mücadeleye karşı inancın zayıf olması, bir aydının yaşadığı hayal kırıklıkları, aynı zamanda bir aydın olarak ağır bir özeleştiri kitabıdır. Karamsar bir bakış açısı ve karamsar bir kitaptır fakat bazı eleştirileri hala günümüzde bile geçerlidir.

Ankara

Milli Mücadele kazanılmış, yeni rejim kurulmuştur. Fakat büyük fedakarlık ve acılarla kazanılan mücadele sonrasında yeni rejim de bir süre sonra hayal kırıklıklarına neden olur. Savaş döneminde canla başla mücadele eden birçok insan politikada, gündelik kaygılarla hızla yozlaşmaya başlamıştır. Yakup Kadri Ankara’da bu defa Milli Mücadele sonrası yaşanan hayal kırıklıklarını yansıtır romana.

NOT:

Bu yazı benzeri yazılarımı okumak için blogumun Okuma Notları kategorisini inceleyebilirsiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.